GR4330005 - Όρος Ίδη (Βορίζια, Γερανοί, Καλή Μαδάρα)

Κωδικός
GR4330005
Τύπος
SCI
Ημερομηνία πρώτης συλλογής δεδομένων
01/02/1995
Ημερομηνία πρότασης ως SCI
01/08/1996
Ημερομηνία επιβεβαίωσης περιοχής ως SCI
01/09/2006
Ημερομηνία καθορισμού ως SAC
01/03/2011
Εθνική νομική αναφορά του καθορισμού της περιοχής ως SAC
Law 3937/29-3-11 (OJ 60 A)
01/05/2009

Χάρτης

Ποιότητα

Η προστατευόμενη περιοχή της Ίδης είναι η 2η σε έκταση στην Κρήτη. Χαρακτηρίζεται από ποικιλία τοπίων, υψηλή βιοποικιλότητα, παρουσία πολλών κρητικών και ελληνικών ενδημικών ειδών χλωρίδας και πανίδας, σπάνιες κοινότητες φυτών, σπάνια, απειλούμενα και είδη που κινδυνεύουν από εξαφάνιση. Περισσότερα από 100 είδη φυτών της περιοχής είναι ενδημικά της Κρήτης. Μερικά από αυτά είναι ιδιαίτερα σπάνια (είδη που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο 3.3 με την ένδειξη D). Η Horstrissea dolinicola είναι ενδημική της περιοχής (ένας πληθυσμός λίγων ατόμων εντοπίζεται στην τοποθεσία Πετραδολάκια). Μερικά είδη χερσαίων σαλιγκαριών είναι ενδημικά (κάποια από αυτά ενδημικά της Κρήτης). Το Deroceras minoicum είναι γνωστό μόνο από μια πηγή του Οροπεδίου της Νίδας. Υπάρχει πλούσια ενδημική σπηλαιοπανίδα με είδη που περιορίζονται σε ένα (ή λίγα) σπήλαια (π.χ. το σκαθάρι Duvalius mixanigi και το είδος Serradium sbordoni). Επίσης, η νυχτερίδα Rhinolophus ferrumequinum ssp. creticum, που περιλαμβάνεται στο κεφάλαιο 3.2.c. ως Rhinolophus ferrumequinum, είναι ενδημικό υποείδος της Κρήτης. Ο ορεινός όγκος του Ψηλορείτη θεωρείται Σημαντική Περιοχή για τα Πουλιά. Μια πολύ μικρή έκταση 0,2 εκταρίων (Μάνα Νερού) πάνω από το χωριό Καμάρες προστατεύεται ως «Μνημείο της Φύσης» από το 1985, για την προστασία του Κρητικού Κεφαλάνθηρου (Cephalanthera cucullata). Το δάσος του Ρούβα και το φαράγγι του Ζαρού έχει προταθεί να χαρακτηριστούν ως βιογενετικά αποθέματα. Το σπήλαιο Ιδαίον Άντρο και το Σπήλαιο Καμαρών θεωρούνται «Τοπία Ιδιαίτερης Φυσικής Ομορφιάς». Παρόλα αυτά, τόσο η νομοθεσία όσο και η προστασία, δεν είναι ιδιαίτερα αποτελεσματικά.

Άλλα σημαντικά είδη που περιλαμβάνονται στην κατηγορία D

Τα ακόλουθα είδη προστατεύονται από την ελληνική νομοθεσία (Προεδρικό Διάταγμα 67/81) και περιλαμβάνονται στο Κόκκινο Βιβλίο (1993) της Διεθνούς Ένωσης για την Προστασία της Φύσης στην κατηγορία των απειλούμενων φυτών: Cotoneaster nummularia (τρωτό), Convolvulus libanoticus (σπάνιο), Anthemis abrotanifolia (σπάνιο), Campanula jacquinii (σπάνιο), Cirsium morinifolium (σπάνιο), Corydalis rutifolia ssp. uniflora (σπάνιο). Τα Asperula idaea, Ohrys basilissa και Phagnalon pygmaeum προστατεύονται από το Π.Δ. 67/81. Η Valantia aprica είναι ενδημικό των Βαλκανίων (Ελλάδα, Αλβανία), το Arum creticum είναι είδος με εξάπλωση στην Κρήτη και το Ανατολικό Αιγαίο και εντοπίζεται μόνο στη Νοτιοδυτική Τουρκία, εκτός Ελλάδος. Το Amelanchier ovalis ssp. cretica είναι υποείδος με εξάπλωση στη Σικελία και την Ελλάδα. Η Viola rauliniana εξαπλώνεται στη Δυτική και Κεντρική Κρήτη και στην Κύπρο. Η Satureja spinosa είναι είδος της Κρήτης και του Ανατολικού Αιγαίου και μόνο στη νοτιοδυτική Ανατολία εκτός Ελλάδος. Η Allancastria cerysii προστατεύεται επίσης από το Π.Δ. 67/81.

Άλλα χαρακτηριστικά

Η περιοχή περιβάλλεται από αρκετά χωριά: Ανώγεια, Ζωνιανά, Λιβάδια, Κάλυβος, Άγιος Μάμμας, Αβδελλάς, Μαργαρίτες, Πρινές, Ελεύθερνα, Βισταγή, Φουρφουράς, Κουρούτες, Νίθαυρη, Αποδούλου, Πλάτανος, Λοχριά, Καμάρες, Βορίζια, Ζαρός, Νίβρυτος, Γέργερη, Αγία Βαρβάρα, Ασίτες, Κρουσσώνας, Λουτράκι, Γωνιές. Ο Ψηλορείτης (Όρος Ιδη) είναι μία από τις τρεις μεγάλες οροσειρές της Κρήτης. Η ψηλότερη κορυφή είναι στα 2.456μ. (Τίμιος Σταυρός). Άλλες ψηλές κορυφές είναι: ο Αγκαθιάς 2.425μ., το Σελί 2.354μ., η Στολίστρα 2.330μ., ο Χουσαμακάς 2.209μ., η Αλικαδάμ 1.927μ., η Μαύρη 1.981μ., η Βίγλα 1.917μ., το Κουδούνι 1.860μ., ο Σκίνακας 1.752μ., ο Σιταράς 1.575μ. και άλλες. Οι νότιες πλαγιές είναι απότομες. Ασβεστόλιθοι, δολομίτες και σχιστόλιθοι είναι τα κυρίαρχα πετρώματα. Ο Ψηλορείτης είναι η κύρια υδρολογική λεκάνη της κεντρικής Κρήτης. Η συγκέντρωση του νερού στο υδρολογικό σύστημα εκτονώνεται σε διάφορες πηγές: Ζαρός, Γέργερη, Αλμυρός και Μπαλί είναι οι μεγαλύτερες από αυτές. Το μεγαλύτερο μέρος της περιοχής είναι έντονα καρστικοποιημένο. Το ανάγλυφο περιλαμβάνει φαράγγια, πόλγες, μεγάλο αριθμό δολινών και πολλές εκατοντάδες σπήλαια και βάραθρα, με κάποια από τα βαθύτερα της Ελλάδας να εντοπίζονται σε διάσπαρτες θέσεις της οροσειράς . Απολιθώματα ελαφιών και σκελετοί αγριμιών (Capra aegagrus cretica-εξαφανισμένο από τον Ψηλορείτη πριν αρκετές δεκαετίες) έχουν βρεθεί σε κάποια από τα βάραθρα του βουνού. Οι δολίνες έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον: οι υγρές χαρακτηρίζονται από αραιή βλάστηση ετήσιων φυτών κοινών σε άλλες περιοχές αλλά σπάνιων στην Κρήτη, ενώ οι ξηρές χαρακτηρίζονται από πυκνή βλάστηση και, στον Ψηλορείτη, από την εμφάνιση του Polygonum idaeum, εξειδικευμένου σε αυτού του τύπου το ενδιαίτημα και περιορισμένου στον Ψηλορείτη και τη Δίκτη και του Gagea fibrosa, στενοενδημικού των δολινών του Ψηλορείτη. Τα φρύγανα και οι θάμνοι μακκίας κυριαρχούν έως τα 1.600μ. υψόμετρο. Συστάδες από πρίνους Quercus coccifera υπάρχουν διάσπαρτες στον ορεινό όγκο. Η μεγαλύτερη είναι το πρινόδασος του Ρούβα, πάνω από τη Γέργερη. Άλση πεύκων (Pinus brutia) εμφανίζονται στις δυτικές πλαγιές ενώ τα κυπαρίσσια (Cupressus sempervirens) και τα σφεντάμια (Acer sempervirens) είναι διασκορπισμένα έως και τα 1700μ. υψόμετρο, δημιουργώντας συστάδες μόνο περιστασιακά. Πάνω από τα 1.700μ. η βλάστηση είναι αποσπασματική με χαμηλούς θαμνώνες από αγκαθωτά φυτά. Πολλά τάξα που χαρακτηρίζουν αυτούς τους σχηματισμούς είναι ενδημικά της Κρήτης (Asperula idaea, Centaurea idaea, κ.ά.). Ανθρώπινες δραστηριότητες εντοπίζονται ήδη από τη Νεολιθική περίοδο. Υπάρχουν αρκετές αρχαιολογικές θέσεις με σημαντικότερες την αρχαία πόλη Ζώμινθος, το σπήλαιο Ιδαίον Άντρο και το Σπήλαιο Καμαρών.

Τεκμηρίωση

1) Beutler A. 1981. Cyrtodactylus kotschyi (Steindachner 1870) - Aegaeischer Bogenfingerecko. In Handbuch der Reptilien und Amphibien Europas. Aula-verlag Wiesbaden, W. Boehme (Ed.). Bant 1, Sauria I. pp 53-74. 2) Hanak ,V., P. Benda, M. Ruedi, I. Homcek & T. Sofianidou 2001. Bats (Mammalia: Chiroptera) of the Eastern Mediterranean. Part 2. New records and review of distribution of bats in Greece. Acta Soc. Zool. Bohem. 65: 279-346.

3) Daffner H. 1993. Duvalius mixanigi sp.n. von der insel Kreta. NachrBl. Bayer. Ent. 42(1): 26-29.

Αναφορά: Natura 2000 φόρμα δεδομένων (αγγλικά), έκδοση βάσης 7 Φεβ 2014