GR4340001 - Ήμερη και Άγρια Γραμβούσα - Τηγάνι και Φαλάσσαρνα - Ποντικονήσι, Όρμος Λιβάδι - Βιγλιά

Κωδικός
GR4340001
Τύπος
SCI
Ημερομηνία πρώτης συλλογής δεδομένων
01/04/1995
Ημερομηνία πρότασης ως SCI
01/08/1996
Ημερομηνία επιβεβαίωσης περιοχής ως SCI
01/09/2006
Ημερομηνία καθορισμού ως SAC
01/03/2011
Εθνική νομική αναφορά του καθορισμού της περιοχής ως SAC
Law 3937/29-3-11 (OJ 60 A)
01/05/2009

Χάρτης

Ποιότητα

Η Χερσόνησος και τα νησιά Ήμερη και Άγρια Γραμβούσα και Ποντικονήσι είναι πολύ σημαντικές περιοχές για πολλά ελληνικά ενδημικά ή στενοενδημικά φυτά όπως επίσης και για ενδημικά ή σπάνια είδη και υποείδη ερπετών και ασπόνδυλων (Κεφάλαιο 3.3). Επιπροσθέτως, η περιοχή έχει μεγάλη σημασία για τα μεταναστευτικά πουλιά. Αξίζει να σημειώσουμε την ύπαρξη της Anthemis glaberrima, ένα σπάνιο και κινδυνεύον τοπικό ενδημικό φυτό της Άγριας και Ήμερης Γραμβούσας, που συγκαταλέγεται στο Παράρτημα ΙΙ της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ. Άλλα ενδιαφέροντα φυτικά είδη έχουν επίσης παρουσία στην τοποθεσία αυτή όπως το Limonium frederici, κάτοικος της Άγριας και Ήμερης Γραμβούσας, ενδημικό των νοτιοανατολικών Κυκλάδων και της Κρήτης και σπάνιο είδος (IUCN, 1993), προστατευόμενο από το ελληνικό δίκαιο (Προεδρικό Διάταγμα 67/81). Επίσης σπάνιο (IUCN 1993) και προστατευόμενο από την ελληνική νομοθεσία είναι το ενδημικό είδος Trigonella rechingeri (στη Χερσόνησο της Γραμβούσας), η Asperula taygetea (στην Ήμερη Γραμβούσα) και η Tulipa goulimyi (Φαλάσσαρνα), η οποία επίσης περιλαμβάνεται στο Εθνικό Κόκκινο Βιβλίο (αδημοσίευτο). Η Centaurea pumilio περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο της IUCN (1993) στην κατηγορία των απειλούμενων φυτών, χαρακτηρίζεται ως σπάνιο και προστατεύεται από το Π.Δ. 67/81. Άλλα μη ενδημικά σημαντικά είδη της περιοχής είναι : το Filago aegaea ssp. aristata, φυτό με εξάπλωση στο νότιο και ανατολικό Αιγαίο, τα Ιόνια νησιά, την Κρήτη και την Κύπρο. Η Cynara cornigera εξαπλώνεται στη νότια Ελλάδα, το Αιγαίο και την Κύπρο. Η Silene fabaria είναι ενδημικό της περιοχής του Αιγαίου (εμφανίζεται μόνο στη δυτική Ανατολία, εκτός Ελλάδος). Η Malcolmia flexuosa ssp. Naxensis είναι ενδημικό του Αιγαίου και της Ανατολίας. Η Tulipa saxatilis προστατεύεται από το Π.Δ. 67/81. Το Pancratium maritimum υπήρξε κοινό είδος των αμμωδών ακτών αλλά οι πληθυσμοί του σταδιακά μειώθηκαν εξαιτίας της καταστροφής του ενδιαίτηματός του λόγω της τουριστικής ανάπτυξης (Γιαννίτσαρος Α., 1979). Το Ranunculus asiaticus είναι ενδημικό της Ανατολικής Μεσογείου, εμφανίζεται στην Κρήτη και το Αιγαίο στην Ελλάδα, αλλά και την Αίγυπτο, τη Λιβύη, το Σινά και τη Νοτιοδυτική Ασία. Η Brassica cretica ssp. cretica είναι ένα χασμόφυτο που εμφανίζεται μόνο στον Kεντρικό και Δυτικό Λίβανο, εκτός από την Ελλάδα. H Scrophularia heterophylla var. heterophylla (= Scrophularia heterophylla ssp. heterophylla) είναι βαλκανικό ενδημικό. Η Parietaria cretica εξαπλώνεται στη Σικελία, την Ελλάδα και την περιοχή του Αιγαίου. Η Lamyropsis cynaroides είναι είδος που περιλαμβάνεται στο IUCN, 1993. Όλη η περιοχή είναι πλούσια σε ερπετά, όλα απειλούμενα και νομικά προστατευόμενα από το Π.Δ. 67/81 και τη Σύμβαση της Βέρνης (παράρτημα ΙΙ ή ΙΙΙ). Η ασπόνδυλη πανίδα (μαλάκια και ορθόπτερα), είναι πλούσια σε ενδημικά και στενοενδημικά είδη επίσης. Εκτός από τη Vitrea clessine, η οποία είναι ενδημική του Αιγαίου, όλα τα μαλάκια που καταγράφονται στο Κεφάλαιο 3.3 είναι στενοενδημικά, με αποκλειστική εμφάνιση στη Χερσόνησο της Γραμβούσας ή στη Δυτική Κρήτη. Η ακρίδα Poecilimon cretensis είναι κρητικό ενδημικό. Σπάνια και κινδυνεύοντα αρπακτικά όπως οι γύπες και οι γυπαετοί, ζουν και φωλιάζουν κοντά ή μέσα στην περιοχή. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις για παρουσία της μεσογειακής φώκιας στα βόρεια τμήματα της χερσονήσου. Η λιμνοθάλασσα Τηγάνι εκτός από τη μεγάλη αισθητική αξία συνιστά επίσης και καταφύγιο και περιοχή αναπαραγωγής πολλών σημαντικών σπονδυλωτών και ασπόνδυλων θαλάσσιων ειδών. Υπάρχει επίσης ένας υπολογίσιμος πληθυσμός άγριων (πρώην κατοικίδιων που εγκαταλείφθηκαν) γαϊδουριών, που ζουν σε όλη τη χερσόνησο.
ΣΥΜΠΛΗΡΩΜΑΤΙΚΑ
Επειδή η τοποθεσία περιλαμβάνει φυτά και ασπόνδυλα είδη τα οποία ίσως είναι είτε κοινά σε περισσότερες από μια περιοχές είτε εμφανίζονται σε ένα μόνο μέρος, η λίστα με τα είδη που περιλαμβάνονται στο κεφάλαιο 3.3 είναι η ακόλουθη (σημειώνεται η εξάπλωσή της ως εξής ΗΓ=Ήμερη Γραμβούσα, ΑΓ=Άγρια Γραμβούσα, ΧΓ=Χερσόνησος Γραμβούσα, Τ=Τηγάνι, Φ=Φαλάσαρνα, Π=Ποντικονήσι):
Φυτά: Allium bourgeaui ssp. creticum Φ, Allium platakisii Π, Allium rubrovittatum ΗΓ+AΓ, Allium tardans ΑΓ+ΗΓ, Anthemis ammanthus ΑΓ+ΗΓ , Asperula rigida ΧΓ, Asperula taygetea ΗΓ, Ballota pseudodictamnus Φ+ΗΓ+ΑΓ+ΧΓ, Carlina corymbosa ssp. graeca ΑΓ+ΗΓ, Centaurea argentea Φ+Τ+ΧΓ, Centaurea pumilio-Φ, Corinilla globosa ΗΓ, Crepis cretica Φ, Cymbalaria microcalyx ΗΓ, Cynara cornigera ΗΓ, Filago cretensis ΧΓ, Inula candida Π+ΗΓ+ΑΓ+Φ+Τ, Lamyropsis cynaroides Φ+ΑΓ+ΗΓ, Limonium frederici Π+ΑΓ+ΗΓ, Muscari spreitzenhoferi Φ+ΑΓ+ΗΓ, Scrophularia heterophylla ΗΓ+ΑΓ+ΧΓ, Scutellaria sieberi ΧΓ, Silene fabaria Π, Staehelina petiolata Φ+ΧΓ, Teucrium microphyllum ΧΓ, Trigonella graeca Φ, Trigonella rechingeri ΧΓ, Tulipa goulimyi Φ.
Ασπόνδυλα: Albinaria cretensis ΧΓ, Albinaria sp. Π (τοπικό ενδημικό), Deroceras lasithionensis ΧΓ, Deroceras rethimnonensis ΧΓ, Helicopsis bathyptera ΧΓ, Lindbergia orbicullaris ΧΓ, Lindholmiola barbata ΧΓ, Mastus olivaceus ΧΓ, Metafruticicola lecta Π+ ΧΓ+ΑΓ, Metafruticicola noversa ΧΓ, Oxychilus spratti ΧΓ, Oxychilus superfluus Π+ ΧΓ +ΑΓ, Poecilimon cretensis ΧΓ, Trochoidea mesostena Π+ ΧΓ, Trochoidea sp. ΧΓ, Vitrea clessini Π+ ΧΓ+ΑΓ, Reptiles:
Όλα τα ερπετά που καταλογοποιούνται στο κεφάλαιο 3.3 εμφανίζονται στη χερσόνησο της Γραμβούσας.
Άλλα σημαντικά είδη με το χαρακτηρισμό D
Τα φυτικά είδη Lamyropsis cynaroides και Centaurea pumilio υπάρχουν στον κατάλογο του Κόκκινου Βιβλίου της IUCN στην κατηγορία των απειλούμενων, χαρακτηρίζονται ως σπάνια της Ελλάδος (1993) και της Ευρώπης (1988), ενώ η παγκόσμια κατάστασή τους είναι άγνωστη. Το C. pumilio προστατεύεται επίσης από το Π.Δ. 67/81. Η Cynara cornigera είναι είδος της ανατολικής μεσογείου, με ενδιαφέρουσα εξάπλωση στην περιοχή του Αιγαίου, εμφανίζεται στη νότιο Ελλάδα, την Κρήτη και το Αιγαίο και εκτός Ελλάδος μόνο στην Κύπρο. Η περιοχή είναι μια από τις 100 ή και λιγότερες τοποθεσίες όπου το είδος αυτό εμφανίζεται στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Silene fabaria είναι είδος της Κεντρικής Ελλάδος και του Αιγαίου, με μία μόνο αναφορά από τη Δυτική Ανατολία και έχει βρεθεί σε 100 ή λιγότερα μέρη της ΕΕ.

Άλλα χαρακτηριστικά

Πρόκειται για το βορειοδυτικότερο τμήμα της Κρήτης. Περιλαμβάνει τη χερσόνησο Γραμβούσα, τα νησιά Ήμερη και Άγρια Γραμβούσα στα ανοιχτά του βόρειου άκρου του ακρωτηρίου και τη νησίδα Ποντικονήσι, 10χλμ. δυτικά από το κέντρο της χερσονήσου. Σχεδόν σε όλο της το μήκος η χερσόνησος αποτελείται από ανθρακικά πετρώματα με απότομες πλαγιές που δημιουργούν απόκρημνες ακτές, απροσπέλαστες από τη θάλασσα. Τα ενάλια σπήλαια είναι αρκετά συχνοί σχηματισμοί της ακτογραμμής. Η βλάστηση είναι κυρίως φρυγανική, κυριαρχείται από τα θαμνώδη πολυετή Sarcopoterium spinosum, Coridothymus capitatus, Callicotome villosa, Cistus creticus και Ballota pseudodictamnus, όπως επίσης και από νάνες μορφές (έρπουσες) σχίνων (Pistacia lentiscus) και χαρουπιών (Ceratonia siliqua). Στον κόλπο του Μπάλου, στα βορειοδυτικά, υπάρχουν μη εκτεταμένες αμμοθίνες με ρείκια Erica manipuliflora και σκίνους Pistacia lentiscus, ενώ η περιοχή είναι γνωστή για τις λιμνοθάλασσες που σχηματίζονται από ηπειρωτικό κομμάτι της χερσονήσου και τη χερσόνησο Τηγάνι. Τα νησιά της Άγριας και Ήμερης Γραμβούσας εμφανίζουν σχεδόν τον ίδιο χαρακτήρα βλάστησης, με μεγαλύτερο ποσοστό βραχωδών και θαμνωδών χασμοφυτικών ειδών. Τα Φαλάσσαρνα είναι μια ζώνη ακτής (6χλμ. μήκους) μερικώς αμμώδης και μερικώς βραχώδης, με αμμο-αλοφυτική βλάστηση και μια εσωτερική βραχώδη περιοχή καλυμμένη από σχηματισμούς φρυγάνων και μακκί.

Τεκμηρίωση

1) CORINE Information System. European Environment Agency. CORINE, Biotopes, 1991.

2) Patras University - Ministry of Environment, Physical Planning and Public Works. 1988. (Work Team: Economidou E. et al) Entopismos kai meleti ton ygroviotopon kai allon simantikon gia tin ornithopanida viotopon tis Kritis (Localization and study of wetlands and of other important for the birdfauna biotopes of Crete). Final report, Vol. 1, Patra. p. 384.

3) Ministry of Environment Physical Planning and Public Works. 1990. (Work Team: A. Legakis et al). Erevnitiko programma. Meleti ton akton tis kritis pou parousiazoun oikologikes diatarahes (Research Programme. Study of the coasts of Kriti that present ecological disturbances). Dept. of Biology. University of Crete, p. 228.

4) SIAKAVARA A. Unpuplished data.

5) Kypriotakis, Z. Unpuplished data.

6) Legakis A. (Editor) 1995 . Apeiloumena, Prostateyomena kai Endimika eidi Zoon tis Elladas (Threatened, protected and endemic animal species of Greece). Zoological Museum, University of Athens, p. 35.

7) The red data book of threatened vertebrates of Greece. Hellenic Zoological Society Hellenic Ornithological Society. Athens 1992.

8) Turland N.J., Chilton L. & Press J.R. 1993. Flora of the Cretan area. The Natural History Museum, London : HMSO

9) Valakos, E. Unpuplished data.

10) Vardinoyanni, K. 1994. Biogeografia ton chersaion malakion sto notio nisiotiko aigaiako tokso. Didaktoriki diatrivi. Panepistimio Athinon. (Biogeography of land snails in the south aegean arc. PhD Thesis. University of Athens.

11) Wettstein O. 1953. Herpetologia aegaea. Sber. oest. Akad. Wiss. math.naturw.Kl.Abt.l 162(910): 651833.

12) Helelnic Society for the Study and Protection of the Monk Seal (HSSPMS). 1995. Information and rescue network in Greece. (3.2.c)

13) Helelnic Society for the Study and Protection of the Monk Seal (HSSPMS). 1995. Survey of the centers and of the monk seal population in the Dodekanese region. Final report. EU Contract 4-3040.91.7808. p 19. (3.2.c)

14) Georghiou K. 1995. Checklist of Endemic, Rare and Threatened Plants of Greece. Draft. University of Athens. (3.3, 3.4, 4.2)

15) Morgan V & C. Leon. 1992. Datasheets of Flora species for revision of Appendix I of the Bern Convention. Volume IV. endemic taxa of Cyprus, Greece and Turkey Nature and environment. Nature and Envrionment. No 63 p. 106. Council of Europe, Publishing and Documentaion Service, Strasbourg. (3.2.g.)

16) Yannitsaros A. 1979. Prokatarktiki erevna gia tin prostasia tis chloridas kai tis vlastisis tis Lesvou (Towards the protection of the flora and vegetation of Lesvos: a preliminary study). I Fysis 18:15-25.

17) Tzanoudakis D. & Z. Kypriotakis. 1993. Allium platakisii, a new species of the Greek insular flora. Flora Med. 3:309-314.

Αναφορά: Natura 2000 φόρμα δεδομένων (αγγλικά), έκδοση βάσης 7 Φεβ 2014