GR4340002 - Νήσος Ελαφόνησος και παράκτια θαλάσσια ζώνη

Κωδικός
GR4340002
Τύπος
SCI
Ημερομηνία πρώτης συλλογής δεδομένων
01/03/1995
Ημερομηνία πρότασης ως SCI
01/08/1996
Ημερομηνία επιβεβαίωσης περιοχής ως SCI
01/09/2006
Ημερομηνία καθορισμού ως SAC
01/03/2011
Εθνική νομική αναφορά του καθορισμού της περιοχής ως SAC
Law 3937/29-3-11 (OJ 60 A)
01/05/2009

Χάρτης

Ποιότητα

Το νησί Ελαφόνησος και η απέναντι Κρητική ακτογραμμή χωρίζονται από μια σχετικά στενή ζώνη ρηχών νερών πάνω από περιοδικά υποθαλάσσια στρώματα άμμου στο βυθό. Αυτός ο συνδυασμός μαζί με τις αμμοθίνες που υπάρχουν στο νησί συνιστούν έναν πολύ σημαντικό και μοναδικό γεωλογικό σχηματισμό. Περιττό να πούμε ότι εκτός από τη φυσική ομορφιά, η οικολογική αξία του τοπίου είναι υπολογίσιμη καθώς σπάνιες βιοκοινότητες αποτελούν μέρος των προαναφερόμενων αμμοθινών, ενός σχηματισμού που γίνεται όλο και σπανιότερος εξαιτίας της μετακίνησης της άμμου και της δημιουργίας μεγάλων ξενοδοχειακών εγκαταστάσεων. Η τοποθεσία χαρακτηρίζεται επίσης από μια ποικιλία τύπων ενδιαιτημάτων, τα περισσότερα εκ των οποίων διατηρούνται αρκετά καλά [τυπική αμμόφιλη και αλοφυτική χλωρίδα, αμμοθινικές λόχμες άρκευθων, συστάδες δενδρωδών κέδρων (Juniperus oxycedrus και J. Phoenicea), κοινότητες ψηλών θαμνώνων Oleo-ceratonion και ασβεστολιθικά γκρεμνά, μια από τις πιο ποικίλες και πλούσιες σε ενδημισμό ομάδες κοινοτήτων]. Η χλωρίδα της περιοχής είναι πλούσια σε κοινά είδη περιλαμβάνοντας ακόμα ενδημικά, τοπικά ενδημικά και είδη με γεωγραφική εξάπλωση υπολειμματικού χαρακτήρα. Είναι ένα από τα 100 ή λιγότερα μέρη της Ευρωπαϊκής Κοινότητας όπου τα φυτά Androcymbium rechingeri και Ipomoea stolonifera υπάρχουν ακόμα. Ενδημικά υποείδη (Felis silvestris cretensis, Meles meles arcalus και Podarcis erhardii elaphonisii) αποτελούν μέρος της πανίδας. Η περιοχή θεωρείται επίσης πολύ σημαντική για τα μεταναστευτικά πτηνά και ως σταθμός ξεκούρασης και ως θέση αναπαραγωγής. Η αξία του μέρους εκτείνεται επίσης σε κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, λόγω των ιστορικών γεγονότων που συνέβησαν στην περιοχή (τη μέρα της Ανάστασης του 1824, ο Ιμπραήμ Πασάς σκότωσε 850 γυναικόπαιδα που είχαν βρει καταφύγιο στο νησί. Πάνω στο νησί υπάρχει επίσης ο τάφος των πνιγμένων του ναυαγίου του Imperatrice του 1907) και του αρχαιολογικού χώρου που βρίσκεται στη νησίδα (ναός του Απόλλωνα). Και τέλος, δεν πρέπει να παραλείψουμε να αναφέρουμε ότι η περιοχή, όντας μεγάλης αισθητικής αξίας, αποτελεί διάσημο χώρο διακοπών και αναψυχής.

Άλλα σημαντικά είδη της κατάταξης D:

Πτηνά: ο γλάρος Larus argentatus αναφέρεται στο παράρτημα ΙΙ2 της Οδηγίας για τα Πουλιά 79/409/ΕΟΚ.

Αμφίβια: Το Bufo viridis αναφέρεται στο Παράρτημα IV του Συμβουλίου της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και προστατεύεται από το ελληνικό Προεδρικό Διάταγμα 67/1981.

Ερπετά: Τα Coluber gemonensis και Hemidactylus turcicus προστατεύονται από το Π.Δ. 67/81. Η τρανόσαυρα Lacerta trilineata polylepidota και το αγιόφιδο Telescopus fallax αναφέρονται στο Παράρτημα IV του Συμβουλίου της Οδηγίας 92/43/ΕΟΚ και προστατεύονται από το Π.Δ. 67/781.

Φυτά: Η σιλινή Silene succulenta ssp. succulent είναι ένα υποείδος του οποίου οι ελληνικοί πληθυσμοί υπάρχουν αποκλειστικά στην Κρήτη. Τα Ipomoea stolonifera (Ipomoea imperati) και Centaurea pumilio θεωρούνται τρωτά στην Ελλάδα και την Ευρώπη (Κατάλογος Κόκκινου Βιβλίου της IUCN) και συγκαταλέγονται στον κατάλογο των απειλούμενων φυτών του Εγχειριδίου Βιοτόπων του Corine. Επιπλέον προστατεύονται από το Π.Δ. 67/81. Η Viola scorpiuroides θεωρείται σπάνια στην Ελλάδα και την Ευρώπη (Κατάλογος Κόκκινου Βιβλίου της IUCN) και προστατεύεται από το Π.Δ. 67/81. Το Pancratium maritimum είναι ευρέως εξαπλούμενο στη Μεσόγειο αλλά οι περισσότεροι από τους πληθυσμούς του χαρακτηρίζονται από φθίνουσες τάσεις λόγω ανθρώπινων παρεμβάσεων στους βιοτόπους τους. Η Bellevalia brevipedicellata θεωρείται απειλούμενη στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο (Κατάλογος Κόκκινου Βιβλίου της IUCN) και προστατεύεται από το Π.Δ. 67/1981. Τα είδη Campanula saxatilis και Nigella stricta θεωρούνται σπάνια στην Ελλάδα, την Ευρώπη και τον κόσμο (Κατάλογος Κόκκινου Βιβλίου της IUCN) και προστατεύονται από το Π.Δ. 67/1981. Το Lygeum spartum ανήκει στα φιλο-ερημικά χλωριδικά στοιχεία, εμφανιζόμενη μόνο σε στεπώδεις κοινότητες στην Κρήτη στην Ελλάδα (εμφανίζεται σε παρόμοια ενδιαιτήματα στην Ισπανία, τη Σαρδηνία, τη Σικελία και την Ιταλία στην Ευρώπη). Είναι ένα από τα πιο σπάνια αγρωστώδη στην Ελλάδα (Damanakis & Scholz, 1990). Εξάπλωση στην Ευρώπη: σε παρόμοιους οικοτόπους.

Άλλα χαρακτηριστικά

Το νησί της Ελαφονήσου βρίσκεται στη νοτιοδυτική γωνία της Κρήτης. Χωρίζεται από την απέναντι ακτή από έναν ρηχό πορθμό πλάτους 150μ. Το νησί είναι επίμηκες με το μεγαλύτερο μήκος στα 1.500μ. και το μεγαλύτερο πλάτος στα 500μ. παρόλο που το μεγαλύτερο μέρος του έχει πλάτος 150-300μ. Το μεγαλύτερο υψόμετρο (39μ.) παρατηρείται στο βραχώδες δυτικό τμήμα ενώ η υπόλοιπη περιοχή είναι κυρίως πεδινή και αμμώδης. Βράχοι και κρημνά εντοπίζονται στην περιφέρεια κατά μήκος της ακτογραμμής (με την εξαίρεση της ανατολικής γωνίας του νησιού). Η εκτεταμένη παραλία της Ελαφονήσου χαρακτηρίζεται από την κυριαρχία των αμμοθινών με τις καλά ανεπτυγμένες κοινότητες Ammophiletum arenariae. Ένας σημαντικός πληθυσμός Pancratium maritimum (κρινάκια της θάλασσας) βρίσκεται σε αυτή τη ζώνη. Λόχμες άρκευθων Juniperus oxycedrus ssp. macrocarpa επίσης σε θαλάσσια άμμο, καταλαμβάνουν την περιοχή πίσω από τις κοινότητες των Ammophiletum. Άλλα είδη που συναντώνται σ’ αυτήν τη θαμνώδη έκταση  είναι τα: Anthyllis hermanniae, Silene sedoides, Lotus creticus ssp. cytisoides, Ipomoea stolonifera, Orobanche versicolor, Plantago squarrosa. Στις βραχώδεις ακτές μεγαλώνουν τα ακόλουθα φυτά: Atriplex halimus, Crithmum maritimum, Inula crithmoides, Capparis orientalis, Euphorbia dendroides, Ficus carica. Τέλος, το κεντρικό μέρος της Ελαφονήσου καταλαμβάνεται από φρύγανα (νάνους θάμνους) με τα ακόλουθα είδη να υπερισχύουν: Coridothymus capitatus, Phagnalon graecum, Ballota pseudodictamnus, Hyparrhenia hirta, Ruta chalepensis. Παρόμοιες κοινότητες με αυτές που αναφέρθηκαν παραπάνω, βρίσκονται επίσης και στην απέναντι κρητική ακτή. Το μοναστήρι της Χρυσοσκαλίτισσας απέχει μερικά χιλιόμετρα πριν το Ελαφονήσι με τη γύρω περιοχή να καλύπτεται από χαρακτηριστική φρυγανική βλάστηση ανάμικτη με μακκία και χαμηλούς θαμνώνες. Τα ακόλουθα είδη επικρατούν: Erica manipuliflora, Pistacia lentiscus, Ceratonia siliqua, Anthyllis hermanniae, Calicotome villosa κ.α. Έρευνες που διενεργήθηκαν στην περιοχή αποκάλυψαν μια πολύ σημαντική χλωρίδα των κρημνών που περιλαμβάνει σπάνια ελληνικά ενδημικά ή είδη με ασυνεχή γεωγραφική εξάπλωση. Συγκεκριμένα χλωριδικά στοιχεία αυτής της περιοχής που αξίζει να αναφερθούν: η Bellevalia brevipedicellata, κρητικό ενδημικό, γνωστό μόνο από αυτό το  μέρος της δυτικής Κρήτης, Verbascum arcturus, Origanum dictamnus, Petromarula pinnata και Allium rubrovitatum, κρητικά ενδημικά και εντέλει τα Campanula saxatilis, Viola scorpiuroides και Achillea cretica, είδη των οποίων η γεωγραφική εξάπλωση είναι υπολειμματικού χαρακτήρα. Στεπώδης βλάστηση των γύψων κυριαρχούμενη από το πολυετές αγρωστώδες Lygeum spartum υπάρχει κοντά στη Χρυσοσκαλίτισσα. Δενδρώδεις λόχμες από Juniperus oxycedrus και J. phoenicea έχουμε και στην ενδότερη ζώνη μαζί με έναν αειθαλή σκληρόφυλλο θαμνώνα που κυριαρχείται από Pistacia lentiscus, Ceratonia siliqua και Olea europaea. Το υγρόφιλο Tamarix parviflora μαζί με τον εξωτικό θάμνο της πικροδάφνης Nerium oleander σχηματίζουν στενές στοές και μικρά αλσύλλια κατά μήκος της κοίτης των ρεμάτων που διασχίζουν την περιοχή. Τέλος, το θαλάσσιο τμήμα της Natura συνδυάζει αμμώδες υπόβαθρο (αμμοσύρτες), αβαθείς όρμους και υφάλους.

Τεκμηρίωση

1) [3.3.] 1) Chondropoulos B.P. 1989. A checklist of Greek reptiles. II. The snakes. Herpetozoa 2 (1/2): 3-36. [3.2.c., 3.3., 5.3.] 2) CORINE Information System, European Environment Agency, CORINE Biotopes. 1991. [3.1., 3.2.a., 3.2.b., 4.1., 4.2., 4.3., 6.1., 6.2.] 3) Ministry of Environment Physical Planning and Public Works. 1990. (Work Team: A. Legakis et al). Erevnitiko programma. Meleti ton akton tis kritis pou parousiazoun oikologikes diatarahes (Research Programme. Study of the coasts of Kriti that present ecological disturbances). Dept. of Biology. University of Crete, pp 131-134. [3.3.] 4) Legakis A. (Editor). 1995. Apeiloumena, prostatevomena kai endimika eidi zoon tis Elladas (Threatened, protected and endemic animal species of Greece). Zoological Museum, University of Athens, p.35. [3.2.c., 4.1., 4.2., 4.3., 4.4., 4.5., 6.1., 6.2.] 5) Ministry of Co-ordination. Directorate of water potential and natural resources. 1982. Fysika topia tis choras. Prokatarktiki parousiasi (Natural landscapes of the country. Preliminary presentation). Athens, pp 91-92. [3.1., 3.2.a., 3.2.b., 3.2.g., 3.3., 4.1., 4.2., 4.3., 6.1., 6.2.] 6) Patras University - Ministry of Environment, Physical Planning and Public Works. 1988. (Work Team: Economidou E. et al) Entopismos kai meleti ton ygroviotopon kai allon simantikon gia tin ornithopanida viotopon tis Kritis (Localization and study of wetlands and of other important for the birdfauna biotopes of Crete). Final report, Vol. 1, Patra, pp 63-73, 270, 274, 354-355. [3.3.] 7) Turland N.J., L. Chilton and J.R. Press. 1993. Flora of the Cretan Area. Annotated Checklist & Atlas. The Natural History Museum, London, p.439. [3.3.] 8) Wettstein O.v. 1953. Herpetologia aegaea. Sitz.-ber. Oesterr. Akad. Wiss. Wien 162: 651-833. 9) Damanakis M. & H. Scholz. 1990. Phytogeographical notes on the Poaceae of Greece. Willdenowia 19:413-423. 10) Georghiou K. 1995. Checklist of Endemic, Rare and Threatened Plants of Greece. Draft. University of Athens. (3.3, 3.4, 4.2) 11) Morgan V & C. Leon. 1992. Datasheets of Flora species for revision of Appendix I of the Bern Convention. Volume IV. endemic taxa of Cyprus, Greece and Turkey Nature and environment. Nature and Envrionment. No 63 p. 106. Council of Europe, Publishing and Documentaion Service, Strasbourg. (3.2.g.)

 

 

Αναφορά: Natura 2000 φόρμα δεδομένων (αγγλικά), έκδοση βάσης 7 Φεβ 2014